УВСЫН 100 ЖИЛД ИРГЭД ОЛОН НИЙТИЙН ОРОЛЦОО ЧУХАЛ БАЙЛАА

Урд нь тэр аймаг энэ аймаг тэр гэж нэг их ялгадаггүй байв. 3 жилийн өмнөөс 100 жилээ тэмдэглэж байгаа аймгуудаар явна гэж нөхөр минь хэлснээс хойш зун хэдэн хүүхдүүдээ дагуулаад хөдөө явдаг ажилтай болсон билээ.

Энэ жил ч гэсэн мөн урьдын адил залхуутай аялалд гарахаар болов. Жирийн л 1 байдаг сөнөсөн шахуу гэчихмээр хөгжөөгүй аймаг, сумдуудаар явахаас ч залхуутай. Тэрний оронд гэртээ тв хараад, утсаа маажиж хэвтсэн нь илүү санагддаг. Гэсэн ч нөхрөөсөө зөрж хоцорч чадахгүй үглэж байгаад л дагаад гэлдрэнэ. Энэ удаа дотоод зөн совин минь арай өөр хүлээлт үүсгээд ч байгаа юм шиг сонин мэдрэмжтэй болчихов.

Өглөө үүрээр гардаг нөхөр маань ер босох шинжгүй унтана. Би харин эртлэн босоод хамаг юмаа цэгцэлж янзлаад татаж чангаан байж үүр хаяарахаас өмнө гарлаа. Нөхөртэйгөө ээлжилж машинаа барьж давхисаар маргааш өглөө нь Увсад ирэв.

Зам битүү түгжрээ, хотын төв рүү орох яагаад ч үгүй байв. 1 том нуурын хажуугаар өнгөрөхөд “Хяргас нуур байх” гэж нөхөр бувтнав. Хүүхдүүд ч ар араас нь “майхнаа барий л даа, нуурт шумбая” гэж шуугилдав.

“Элсэн дээр майхан тогтдоггүй, зүгээр буудаллаад өнгөрөе. Маргааш наадам эхлэнэ” гэж нөхөр маань хэлэв. Нөхөр маань Хэнтийнх, би Хөвсгөлийнх. Хүүхдүүд маань бүгд хотод гарсан. Тийм болохоор нэг ч танидаг хүн амьтан энэ нутагт байхгүй. Тэгэхдээ л яагаад ч юм цаанаасаа л нэг юм хурдан ирээч, хурдан ирээч гээд дуудаад байх шиг яараад л байлаа.

Энэ тухайгаа нөхөртөө хэлбэл над руу нэг том гайхаж харснаа “Хачин юмдаа, би ч гэсэн тийм мэдрэмж төрөөд” гээд над руу гайхан харав. Урд урьдын очиж байсаэ аймгуудыг муу хэлэхгүй л дээ, гэхдээ хүүхдүүд хүртэл усанд орохоороо гарч ирдэггүй атал нэг нэг шумбаад л гарч ирцгээгэжд явцгаая гэв. Дөнгөж 7 хүрч байгаа охин маань хүртэл

“Ээжээ энэ баруун юм уу, цаг нь хүртэл зөрөөтэй гэж аниа хэлсэн, үнэн юм уу, ёстой гоё тунгалаг устай том нуур байна, тиймээ, ээжээ. Бид явсаар байгаад гадаадад ирчихсэн юм уу” гэж шулганав. Бид нар бүгдээрээ багыгаа шоолж инээлдэв.

Бараг л Яармагийн түгжрээ түгжээнд ороод явчихав уу гэмээр болоход хүүхдүүд шуугилдаж “ Энэ юу вэ, ийм их машинтай аймаг юм уу” гэцгээлээ. Бид нар бараг хагас өдөр ингэж явсаар аймгийн төв рүү дөхөж угтах хаалга дээр ирэхэд аягатай сүү барьсан баахан хүмүүс тойрон зогсож ирж байгаа зочдод аягатай юм өгөөд байв. Хүүхдүүд ч буугаад гүйлдээд явчхав. Гоё том хаалга аж, цэнхэр өнгөөр будаж уул усны диваажинд тавтай морилно уу гэсэн байсан байхаа. Одоо мартчихаж.

Нэг гоё урлагийн юм шиг хувцастай хүүхэн хадаг сүү барьсаар машин руу дөхөж ирээд инээмсэглэн байж,

-Уул усны диваажин Увс нутагтаа тавтай морилно уу, та халуун цай уухуу, тийшээ саат. Энэ манай зочдоо угтаж амсуулж байгаа хүндэтгэлийн сүү. Та амсагтун, Та болон танай гэр бүлийг халуун дотноор хүлээн авч байгааг үүгээр илэрхийлж сайхан нутагтаа тухлан саатахыг урьж байна… гэх мэтчилэн баахан юм ярив. Мэдэхгүй ээ мэдэхгүй, иймэрхүү л утгатай юм ярьсан байх, заримыг нь ч ойлгосонгүй, их хурдан хурдан ярих юм.

Ганцхан биднийг ингэж угтаж авч байна уу гэсэн чинь үгүй юмаа арваад хүмүүс нааш цааш гүйлдэн ирж байгаа машин бүрийн хүмүүсийг хүлээж авах аж. Тэр хавиар дүүрэн тухлан сууж халуун цай оочилж гэрийн боорцог идсэн хүмүүс. Бид ч тэдний нэг болж хувирав.

Сайхан халуун цай, боорцог гоё байсаан. Маш их баярлалаа гэж тэднүүст хэлье.

Хүүхдүүдийг ч маань гэсэн хаа нэгтээ хүүхдүүд хүлээж авч дайлсан гэнэ.

Ингээд халуун ам бүлээрээ нэгдэж аваад төв рүү нь давхилаа. Угтах хаалга гараад арай гайгүй машин сийрэгжсэн ч яг төв рүү ороход түгжирсээр дахиад цаг болов.

Бид өөрсдийн майхантай явсан тул буудал хайж зовсонгүй, харин хаана майхнаа барих билээ гэж бодож явтал төвийн айлын бүх хашаа онгорхой байх нь тэр. Дотроо чацарганаас авхуулаад төрөл бүрийн жимс ногоо тарьсан ч байх шиг, ёстой гоё харагдаж байлаа. “Яагаад ингэсэн юм бол доо…” гэж бодсоор явж байтал нэг айл бүр томоос томоор дуртай хашаандаа тухалж майхан саваа барина ууй. Айл бүр эко 00-той тул та цэвэрхэн орчинд таатай дураараа байх болно гэсэн бичиг хаджээ.

Ингээд нөхөр бид 2 бүр том хашаатай айл хайсан ч бүгд л нэг тийм цэлийсэн том уужим хашаатай болж таарав. Ёстой л захын айлд тухаллаа даа. Биднийг ороход урдаас гурав дөрвөн хүүхэд /5-13 насны болов уу гэмээр/ угтан гүйж гарч ирээд алга ташин манай машиныг дагаж гүйгээд энд энд гэж газар чиглүүлэн зааж байх юм. Бид бүр шоок. Танихгүй айлд орж байхад хотын бид нар яадаг билээ дээ, нүд амаа цэхэлзүүлээд, энэ нэг хэдэн юм чинь гэх маягийн байдаг биз дээ. Гэтэл бүр эсрэгээрээ бөөн баяр. Гэрээс өндөр туранхай залуу, эхнэрийн хамт гарч ирээд бидэн рүү хурдан хурдан алхлаа.

За одоо хөөх нь дээ яана аа, өөр хүн ирчихсэн байгаа юм болов уу гэж элдвийн юм бодож байтал

– Сайн байнат, сайн ёвж ирцгээвт гэж нутгийн аялгаар мэндлээд инээмсэглэв. Эхнэр нь гартаа халуун савтай цай боорцог барьжээ. Яг л нэг ирэхээр товлосон хамаатнаа угтаж авч байгаа шиг. Нөхөр бид 2 бүр таньдаг айлдаа ирсэн бил үү ч гэх шиг бие бие рүүгээ харав. Ингээд гадаа тухалж цай уулгаад /Бид халууцаж байсан болохоор галаа амсхийе гэсэн юм/ гэртээ орохыг урив. Тэднийх томоо 2 давхар хувийн байшинтай юм. Хашаагаараа дүүрэн жимс жимсгэнэ тарьжээ, чацаргана гэх мэт.

Бид жаахан бишүүрхүү байсан ч өөрийн эрхгүй яриа хөөрөөнд оролцоцгоов. Увсын айл болгон нэг зочин хүлээж авч дайлж явуулахаар болсон гэнэ. Ихэнх айлууд өчигдөр уржигдраас зочноо авчхаад байхад эднийх байхгүй жаахан дүнсгэр, хүүхдүүд нь хүлээлттэй байжээ.

Тэгээд л биднийг ирэхэд бөөн баяр болсон юм байх. Бид бас дахиад л шоок, кк. Ийм хүмүүс гэж бас байдаг аа. Зочин ирсэн гээд гэрийн эзэн бидэнд хоёр давхраа султгаж өгөөд өөрсдөө доор амьдрахаар болов. Мөн орой нь шөлний хонь гаргана гээд ойрхон байдаг мал руугаа давхиад ирж билээ. Огт танихгүй хүмүүс огт танихгүй бидэнд ингэж үйлчилсэн гэж бодохоор л арай өөр хүмүүс юмаа гэж бодсон шүү кк. За за үүнээс цааш яримааргүй байна аа. Бүгд тв-ээр үзсэн биз. Аан тийм хамгийн гол хэсгээ мартах дөхөж, биднийг явахад хүн бүрт хүүхдүүдэд маань хүртэл нэг бүрчлэн хөөрхөн бэлэг бэлдчихсэн өгч байдаг шүү, хоосон очсон бид нээрээ ёстой ичмээр ч юм шиг

Ёстой энэ жил маш сайхан ойн тэмдэглэлтэй наадам үзлээ. Амьдралд минь маш гоё гэрэл гэгээтэй үеүд мөчүүд энэ байв. Хүүхдүүд маань хүртэл маш сэтгэл хангалуун буцсан даа. Одоо энийг бичиж дуусаад Хяргасаас хөдөллөө. Өө нээрээ эндхийн загас салмон шиг гоё аманд урсдаг, амт гэж ванлий юм байна лээ. За за бака.